Sabahattin Kudret Aksal

Sabahattin Kudret Aksal

Sabahattin Kudret Aksal, 1920 yılının, üçüncü ayının yirmi beşinci günü İstanbul’da doğdu. Cumhuriyet dönemi Türk yazınının önemli aydınlarındandır. Akaretler Otuz Sekizinci İlkokulunda, Işık Lisesinde, İstanbul Üniversitesi Felsefe Bölümünde eğitim öğretim yaşamını sürdürdü. Türkçe öğretmenliğiyle başlayan iş yaşamı, Felsefe öğretmenliği, Çalışma Bakanlığı Müfettişliği, İstanbul Belediyesi Müfettişliği, Konservatuvar Müdürlüğü, Şehir Tiyatroları Müdürlüğü, Şehir Operası Sanat Yönetmenliği, Yazı İşleri Müdürlüğü gibi çok çeşitli görevlerde geçti.

Koşuk, öykü, eleştiri alanlarında törettiği verimler, çeşitli gazetelerde, dergilerde yayımlandı. Koşuklarında kişinin yalnızlığını, duygusal düzensizliklerini, yaşamın küçük ayrıntılarını işleyerek Türk yazınına özgün bir katman kazandırdı. “Gazoz Ağacı” ile “Yaralı Hayvan” betikleri, koşuklarıyla öne çıkan yazarın, öykü alanındaki yapıtlarıdır.

Aksal, uğraş alanlarının öbür kolu olan oyun yazarlığında da başarılı yapıtlar ortaya koydu. İlk olarak 1947 yılında “Evin Üstündeki Bulut” adındaki oyununu yazdı. Ardı sıra “Konak’ta Oyun”, “Şakacı”, “Bir Odada Üç Ayna”, “Tersine Dönen Şemsiye”, oyunlarını yazdı. Varlık dergisinde, 1954 yılından başlayarak, görmük eleştirileri yazdı. 

Yazındaki Ana İzleği Koşukları

Tahir Alangu, yazarın güçlü yanının koşukları olduğunun altını çizerek, öykücülüğü, dönemin koşulları gereği denediğini savlıyor: “Sabahattin Kudret Aksal, edebiyat alanına girdiği günlerden bu yana, şiirden tiyatroya, oradan hikayeye, bu türlerin bizdeki gidişi ve modasını kollayarak, kendini uzun uzadıya hazırlayarak atladı. Sait Faik kuşağının uyandırdığı büyük ilgi ve başarıların havasına kapılarak, küçük hikayeye 1952’de başlamıştı. 1950-1954 yılları arasını kaplayan, bütün yazarları kendinde çeken, gündelik gazeteleri bile edebiyat ilaveleri çıkarmaya sürükleyen çok uygun bir hava esiyordu. Bu uygunluğun ve 1950’den sonra sert ve toplumcu gerçekçilere karşı uyanan bezginliklerin getirdiği şartlara göre hikayeler yazarak, bu şartlar altında bir de ‘Sait Faik Hikaye Armağanı’ alarak, iki hikaye kitabı ile yeniden şiirlerine ve oyunlarına döndü.

Onun hikaye yazarlığında, kişilerini anlamada en başarılı olduğu şairliğinden yararlanmak, anlatımında da dünyayı kişisel yaşantılar açısından görmekte kararlı oluşunun, tayin edici büyük rolü olmuştur. Hepsinin üstünde de mizacının ve psikoloji ile meşgul oluşunun etkilerini aramak gereklidir. Bir şair olarak içine dönük, sanat hayatını kişisel yaşayışının dışında tutmada ‘kapalı’ oluşunu, dolaylı yoldan kendini anlatma da hikayeyi kullanışını bir sanat ifadesi kılığına soktuğunu görüyoruz.”

Aydın bakışını yapıtlarına yansıtan, sıradanlığın kolaycılığına bulaşmadan özgün yapıtlar veren, “Bir gün bir akşam vakti ölüversem / Kimseler duymasın kimseler duymasın / Bir gün bir akşam vakti ölüversem” gibi özgün dizelerin iyesi Sabahattin Kudret Aksal, 1993 yılının dördüncü ayının on dokuzunda acun ömrünü tüketti. Sini, Karacaahmet Gömütlüğünde, temiz toprağın koynuna yerleştirildi. Allah rahmet eylesin, tini esen olsun.

Koşuk Betikleri:

• Şarkılı Kahve
• Gün Işığı
• Duru Gök
• Elinle
• Bir Sabah Uyanmak
• Eşik
• Çizgi
• Zamanlar
• Bir Zaman Düşü
• Buluşma
• Batık Kent
• Ne Tuhaf

Öykü Betikleri:

• Gazoz Ağacı
• Yaralı Hayvan

Oyunları:

• Evin Üstündeki Bulut
• Şakacı
• Bir Odada Üç Ayna
• Tersine Dönen Şemsiye
• Kahvede Şenlik Var
• Kral Üşümesi
• Bay Hiç
• Önemli Adam
• Konakta Oyun

Denemeleri:

• Geçmişle Gelecek (1978)
• Yazılar, Yanıtlar

Dipçe: Bilgiler, ALANGU, Tahir, “Sabahattin Kudret Aksal”, Cumhuriyetten Sonra Hikâye ve Roman (1930-1940), C 2, İstanbul Matbaası-Asaf Ertekin Yayınları, İstanbul 1965, s. 419-426. ile Atatürk Ansiklopdisi Tahir Alangu özdeğinden derlenmiştir.