Köşeğin Deve Oluşu

Köşeğin Deve Oluşu

Çölün her türlü olumsuz koşullarına karşın deve, soyunu bu güne taşıyabilmiş. İki yılda bir doğurmasına karşın, sürüler halinde dolaşacak kadar bereketli bir üremeye sahip. Bilindiği gibi Türkçede koyunun doğurmasının özel ifadesi Guzlamak (kuzulamak) fiilidir. Koyun kuzular, deve ise botlar. Türkiye’de deve yetiştiriciliği yaygın olmadığından botlamak fiili neredeyse unutulmuş. Ancak Türkistan’ın bu köşesinde hâlâ yaygın.

Develer iki yılda bir yavrular (botlar). Erkek develer 5–6, dişi develer ise 3–4 yaşından sonra çiftleştirilir. Türkmencedeki söylenişiyle, Erkek düveler 5–6, inenler 3–4 yaşından son hövre goşulyar. Çiftleşme dönemi Ocak başından Mart’ın sonuna kadar devam eder.  Bundan sonra gebelik dönemi başlar ve tek hörgüçlüde 13, çift hörgüçlüde 14 aya kadar devam eder. Bu devreye Türkmencede Boğazlık Devri denir. Boğaz deve’ye yani hamile deveye ayrı bir ihtimam gösterilir. Zayıflamaması için bol ve besleyici yem verilir ve çok uzaklara götürülmez.

İki Yıllık Yolculuk

Vakti saati gelince, dünyaya inen yavru deveye Türkmenlerin verdiği ad köşektir. “Köşek”, yaklaşık on beş gün kendisine ayrılmış yerde, tabir caizse kuştüyü yatakta yatırılır ve ondan sonra yavaş yavaş gezdirilir. Burada ilginç bir durum vardır. Türkmen hayatında deve o kadar önemlidir ki, Türkmenler, devesinin yavrusunu kendi yavrusundan ayrı tutmaz, ikisine de aynı adı vermekten çekinmez. Köşek adı Türkmen çocuklarında Toyköşek olarak görülür.

Altı aylık olan köşeğin adı bundan sonra torumdur. Anne sütünü uzunca bir zaman iştahla içen “torum”, gittikçe güçlenir. Bir yaşından sonra torum adı yerini ogşuğa bırakır.  “Ogşuk”, 15 ile 18 ay sonunda sütten kesilir. Sütten kesilen Ogşuk, artık çölde yayılmaya başlar. Ancak Karakum’un çöl gemisi hâlâ deve olamamıştır. Türkmencedeki söylenişiyle düye, ancak 24 ay sonra yani iki yıl yaşadığında “deve” ismine kavuşur.

Bir Çay İçiminde Türkmenistan s.169